مولدسازی و نرماتیو های آن در تاسماهیان، کپور، میگو و قزل آلا

با اشتراک گذاری، به ما کمک میکنید:

Submit to DiggSubmit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

گردآوری: مریم کربلایی مجید، الناز سیدیوسفی

.::مولدسازی در ماهیان خاویاری::.

هر چند سابقه تکثیر انبوه تاس ماهیان کشورمان با هدف حفظ و بازسازي ذخائر از سابقه اي نزدیک به 70 سال برخوردار است (کیوان، 1381)، اما بیش از دو دهه از عمر پرورش تاس ماهیان در محیط هاي پرورشی نمی گذرداولین بار پرورش تاس ماهیان، درسال 1369 درمجتمع تکثیر و پرورش ماهی شهید دکتر بهشتی (سدسنگر ) با همت مرحوم دکتر یوسف پور آغاز شد. سپس درسال 1374 با اجراي پروژه هاي مشترك با کارشناسان روسی پرورش تاس ماهیان وارد مرحله تازه اي شد. تاسیس انستیتو تحقیقات بین المللی ماهیان خاویاري مرحوم دادمان موجب تقویت و پشتیبانی علمی و فنی این صنعت گردید و هرساله با همکاري بخش هاي اجرایی شیلات وتحقیقات پروژه هاي متعددي درمورد پرورش ماهیان خاویاري اجرا می شود.
در همین ر استا کلیه نرماتیوها واستاندارد هاي فنی تولید ماهیان خاویاري بدست آمده وهم اکنون شیلات ایران با هدف حمایت بخش خصوصی و توسعه این فعالیت اقدام به صدور مجوز هاي لازم براي احداث مزارع تکثیر و پرورش ماهیان خاویاري نموده است و با پشتیبانی هاي علمی و فنی سعی بر این دارد که بخش خصوصی در این بخش نیز همانند ماهیان گرمابی، سردآبی و میگو سکان تولید را دردست گیرد. (مومن نیا و همکاران،1389)

در حال حاضر گونه اصلی پرورش درکشورمان فیل ماهی (بلوگا) پیشنهاد می شود که بدلیل رشد سریع و تولیدبچه ماهی به میزان کافی در مراکز تکثیر ماهیان خاویاري و قیمت بالاي گوشت و ب ه خصوص خاویار آن، دراغلب مزارع پرورش ماهیان خاویاري در سطح کشور پرورش می یابد.
پس از تزریق هورمون به مولد ین نر و ماده و استحصال مواد تناسلی (تخمک و اسپرم ) عمل لقاح صورت گرفته و پس از رفع چسبندگی تخمها با سوسپانسیون گل رس و یا محلول تانن و یا شیر خشک، پس از 7 تا 12 روز (بسته به گونه)، تخمهاي لقاح یافته به دستگاههاي انکوباتور منتقل می شو ند. پس از جذب کیسه زرده و طی مراحل خواب، لاروها آماده تغذیه می شوند. لاروها در طی مدت تغذیه در این حوضچه ها تا وزن 80 الی 100 میلی گرم با  دافنی و ناپلیوس آرتمیا و همچنین کرم سفید تغذیه می شو ند. پس از این مرحله لاروها به استخرهاي خاکی 1 تا 4 هکتاري معرفی شده و در آنجا با استفاده از روشهاي  کوددهی و باروري استخر با غذاهاي طبیعی تغذیه شده و پس از رسیدن به وزن 3 گرم، با هدف پرورش مصنوعی و مولد سازي، بچه ماهیان را میتوان در حوضچه ه اي بتونی و یا فایبرگلاس با کمک غذاي مصنوعی پرورش داد. هدف از مولدسازی می تواند تولید خاویار و یا تولید بچه ماهی با هدف رهاسازي جهت بازسازي ذخایر باشد.در این بخش تاسیسات و امکانات مورد نیاز براي یک واحد تکثیر ماهیان خاویاري به ظرفیت تولید نیم میلیون قطعه بچه ماهی خاویاري ارایه می شود. لازم به ذکر است که علت تعیین نیم میلیون قطعه بچه ماهی بعنوان واحد تکثیر، توانایی اجراي آن در بیشتر مزارع پرورش خاویار به لحاظ شرایط اکولوژیکی مورد نیاز می باشد. البته با استفاده از سیستم هاي مکانیزه امکان افزایش ظرفیت تولید وجود دارد.

 


بررسی تاسیسات و امکانات مورد نیاز براي تولید نیم میلیون قطعه بچه ماهی:

در این بخش تاسیسات و امکانات مورد نیاز براي یک واحد تکثیر ماهیان خاویاري به ظرفیت تولید نیم میلیون قطعه بچه ماهی خاویاري ارایه می شود. لازم به ذکر است که علت تعیین نیم میلیون قطعه بچه ماهی بعنوان واحد تکثیر، توانایی اجراي آن در بیشتر مزارع پرورش خاویار به لحاظ شرایط اکولوژیکی مورد نیاز می باشد. البته با استفاده از سیستم هاي مکانیزه امکان افزایش ظرفیت تولید وجود دارد (مومن نیا و همکاران،1389).

سالن تکثیر: شامل بخشهای گوناگونی می باشد از جمله:
•    اتاق کارشناسی
•    اتاق تخمکش و لقاح
•    سردخانه
•    اتاق خاویارسازي
•    سالن انکوباسیون

انکوباسیون:
این سالن شامل اتاق تخمکش و لقاح، اتاق کارشناسی، سردخانه، اتاق خاویارسازي، اتاق کنترل و سالن انکوباسیون   می باشد. برای انکوباسیون تخم ها از انکباتور نوع « یوشنکو » استفاده می شود. زیرا نمونه های روسی این نوع انکباتورها در داخل کشور موجود بوده و هم اکنون تکنسین هاي کشورمان بخوبی قادرند به هر تعداد ممکن از این نوع انکباتور تولید نمایند و در واقع انکوباتورهای موجود در بسیاري از مراکز تکثیر نوع کپی برداري شده روسی می باشد که با کیفیت بالا همانند نمونه اصلی کار می کند. با توجه به ظرفیت هر انکوباتور، که  70000 تخم لقاح یافته می باشد ، وبرنامه تولید بچه ماهی با در نظر گرفتن تعداد تخم مورد نیاز، 1187500 عدد، حدود 18 دستگاه انکوباتور نوع یوشنکو مورد نیاز می باشد . دبی آب مورد نیاز براي هر انکباتور در زمان بیشترین نیاز آبی 0.3 لیتر در ثانیه  می باشد . بنابراین مصرف آب در سالن تکثیر، 5.4 لیتر در ثانیه و تا مدت یک ماه می باشد. آب مورد استفاده در سالن انکوباسیون قبلا توسط فیلترهاي شنی و همچنین سیستم تابش فرابنفش از گل و لاي و مواد معلق عاري شده و استرلیزه می شود. همچنین براي تنظیم دما، سیستم بویلر نیز در خارج از سالن انکوباسیون درنظر گرفته می شود. (کیوان، 1381).

بخش ونیرو (پرورش لارو):
در این بخش لاروهاي یکروزه داراي کیسه زرده که در بخش انکباسیون تخم گشایی و تولید شده اند تا مرحله بچه ماهی نورس ( 80 تا 100 میلی گرم) پرورش می یابند. جهت پرورش لاروها  از حوضچه هايی به ابعاد  1.7× 1.7× 0.5 استفاده می شود. با توجه به برنامه تولید در این بخش حدود 900000 عدد لاور برآورد شده و با 75 درصد بازماندگی  712500 بچه ماهی نورس تولید خواهد گردید . تراکم لاروها در حوضچه هاي ونیرو حداکثر 12000 قطعه لارو در نظر گرفته می شود.بنابر این حدود 60 عدد حوضچه ونیرو مورد نیاز می باشد. حوضچه هاي ذکر شده در زیر یک سوله با مساحت 500 متر مربع قرار گرفته و این سالن نیز داراي سیستم فیلتراسیون می باشد. دبی آب مورد نیاز براي حوضچه در اوج زمان مصرف 0/2 لیتر در ثانیه بوده که با توجه به حوضچه هاي موجود مورد نیاز، دبی این بخش 12 لیتر در ثانیه در مدت حداکثر 3 هفته محاسبه شده است.

حوضچه هاي پرورش ماهی انگشت قد:
بچه ماهیان نورس تو لید شده در بخش ونیرو،به تعداد 712500 عدد، جهت پرورش تا وزن 3 گرم به حوضچه هاي پرورش ماهی انگشت قد انتقال می یابند. در این بخش از حوضچه هاي گرد بتنی با قطر 4 متر و عمق یک متر و عمق آبگیري 1.5 متر استفاده می شود. تراکم نگهداري بچه ماهی در این بخش در پایان دوره 500 عدد در هر متر مر بع می باشد . بنابراین براي تولید 500000 قطعه بچه ماهی 3 گرمی به 1000 متر مربع فضاي مفید پرورش نیاز داریم که این مساحت برابر 80 عدد حوضچه با ابعاد ذکر شده می باشد. براي مصرف آب دراین حوضچه ها 0.7 لیتر در ثانیه و در کل این بخش 56 لیتر در ثانیه در مدت یک ماه نیاز داریم.  (مومن نیا و همکاران،1389).

بخش تولید غذاي زنده:

وزن اولیه لارو پس از هچ (تخم گشایی) 50 میلی گرم و وزن انتهایی لارو (بچه ماهی نورس)  در انتهاي زمان پرورش مقدماتی 150 میلی گرم میباشد.این افزایش وزن مربوط به تغذیه با غذای زنده شامل دافنی و آرتمیا است. از میزان یکصد میلی گرم افزایش وزن 40 میلی گرم مربوط به آرتمیا و 60 میلی گرم مربوط به تغذیه از دافنی است که با توجه به (ضریب تبدیل دافنی 6 و ضریب تبدیل ناپلیوس آرتمیا 4) مقادیر مورد نیاز هریک عبارتند از:

مقدار دافنی لازم براي یک قطعه لارو:  60 × 6 =360 میلی گرم
مقدار سیست آرتمیا لازم براي یک قطعه لارو: 40 × 4 =160 میلی گرم(مومن نیا و همکاران،1389).

تعداد لارو مورد نیاز براي بخش ونیرو بر اساس تولید پانصد هزار عدد بچه فیل ماهی 1135000 قطعه می باشد. بنا بر این وزن کل دافنی مورد نیاز، 410 کیلوگرم و وزن کل سیست آرتمیاي مورد نیاز، 182 کیلوگرم میباشد.
در صورت استفاده از غذاي آغازي با کیفیت بالا می توان بخش تولید دافنی را حذف نمود، ولی استفاده از ناپلیوس آرتمیا در مراحل اولیه تغذیه لارو هاي خاویاري بسیار ضروري و حیاتی می باشد. براي تولید ناپلیوس آرتمیا با توجه به نرم هچ 2 گرم در لیتر 800 گرم سیست براي هر زوك 400 لیتري استفاده می شود.
با توجه به زمان دو هفته زمان تغذیه لاروها در حوضچه هاي ونیرو با استفاده از ناپلیوس آرتمیا مقدار مصرف سیست بطور متوسط براي هر روز حدود یک پانزدهم مقدار ذکر شده یعنی روزانه 12 کیلوگرم میباشد. براي این مقدار حدود 15 عدد زوك 400 لیتري مورد نیاز می باشد، سالن آرتمیا داراي سیستم گرم کننده (مانند بخاري ) و همچنین یک عدد آبگرمکن دیواري براي گرم کردن آب مورد نیاز زوك ها م یباشد تا درجه حرارت لازم در هنگام هچ تأمین شود مساحت این سالن حدود 75 متر مربع میباشد.

جدول هزینه های جاری تولید در یک واحد تکثیر و تولید پانصد هزار قطعه بچه ماهی:

 

در ضمن بابت تعمیرات و نگهداری و سایر هزینه های پیش بینی نشده نیز 64.46 میلیون ریال براورد شده است که جمع هزینه های جاری حدود 1196.3 میلیون ریال میباشد.
این هزینه های حدودی مربوط به سال 1389 بوده که در آن زمان  هزینه هاي ثابت از جمله سالن های تکثیر و ونیرو و پرورش آرتمیا و دافنی و استخرهای کازانسکی و انگشت قد و تاسیسات مربوط به آنها 4000 میلیون ریال بوده است (مومن نیا و همکاران،1389) .

»»پرورش ماهیان خاویاري تا استحصال خاویار
:
پرورش فیل ماهی در سیستم متراکم و حتی سیستم هاي نیمه متراکم وگسترده نیز وجود دارد. در حال حاضر پرورش این ماهی در سیستم متراکم (درحوضچه هاي بتونی  یا فایبرگلاس) بدون استفاده از روش هاي هوادهی با تراکم 20 کیلوگرم در متر مربع صورت میگیرد و با استفاده ازهوادهی و بهینه سازي کیفیت آب، امکان پرورش با تراکم بالاتراز 40 کیلوگرم در متر مربع نیز وجود خواهد داشت.                                   
همچنین فیل ماهی به راحتی از غذاهاي کنسانتره تغذیه می نماید. این گونه نیاز به فضا واکسیژن  6 تا 8 میلی گرم در لیترداشته و در این مورد و حتی عوامل بیماري زا از سایر ماهیان خاویاری و ماهیان سردآبی مقاوم تر میباشد. ماهی ازون برون و قره برون نیز با وجود اینکه گونه بومی کشور بوده و تکثیر م صنوعی آن با موفقیت همراه است اما بدلیل رشد کند نسبت به سایر گونه هاي بومی در اولویت هاي بعدي در سیستم پرورشی کشور حایز اهمیت است. (مومن نیا و همکاران،1389).

محاسبه فضاي پرورشی بر اساس بیوماس نگهداری

نکته مهم در پرورش ماهیان خاویاري محاسبه فضاي پرورشی بر اساس بیوماس نگهداري به دلیل طولانی بودن زمان پرورش در مقایسه با ماهیان گرمابی و سردابی می باشد(براي تولید گوشت 2 تا 4 سال بسته به وزن بازاري مورد نظر و 8 تا 10 سال براي تولید خاویار).                                                                
بطور مثال براي تولید یک تن گوشت ،حدود 1.6 تن ماهی در سیستم وجود خواهد داشت زیرا در یک مزرعه پرورش ماهیان خاویاري ماهیان یک ،دو ،سه و بعضا چهار ساله نیز موجود بوده تا هر ساله تولید پیوسته را داشته باشیم. به همین ترتیب براي تولید یک تن خاویار نیاز به نگهداري و پرورش 57 تن ماهی خواهد بود ، زیرا از یک طرف خاویار 10 درصد وزن بدن مولدین ماده ر ا شامل شده و از طرفی دیگر در یک مزرعه تولید خاویار بایستی ماهیان یک ساله تا ده ساله نگهداري شوند تا مزرعه پس از پایان سال دهم هر ساله تولید یک تن خاویار را داشته باشد(مومن نیا و همکاران،1389).

.:: مولد سازی کپور ماهیان ::.


در ميان مهم ترين پيشرفت هاي آبزي پروري در طول چند دهه ي اخير، توسعه ي تكنيك هاي القاء توليدمثل در ماهي قرار دارد. اين تكنيك ها به پرورش دهندگان اجازه مي دهد تا به مولد سازي و پرورش گونه هايي كه بطور طبيعي در شرايط پرورشي قادر به تكثير نمي باشند ، یا در شرايط پرورشي، در زمان مطلوب قادر به توليدمثل نباشند، بپردازند.
مزایای مولد سازی در این رابطه عبارتند از:      
● امکان تکثیر خارج از فصل يا توليد ماهيان دورگه با ساير گونه ها
●بهبود بازدهي ميزان توليدمثل ماهي با توجه به داده هاي از پيش تعيين شده
●افزایش ميزان زنده ماني لاروها، تحت شرايط كنترل شده ي كارگاه تكثير، از طريق لقاح مصنوعي و انكوباسيون تخم ها

انکوباسیون
انکوباتور نوع ویس  ( veisa  ) برای انکوباسیون تخم کپور ماهیان و ماهی سفید استفاده می شود .
  انکوباتور نوع زوک  ( zook  ) برای انکوباسیون تخم کپور ماهیان .
 انکوباتور نوع سس گرین (ses . green  ) که برای انکوباسیون تخم بعضی از ماهیان در آبگیرهای طبیعی مثل : تخم ماهی سفید ، ماهی کلمه ، سوف و غیره ..
پرورش چندگونه ای کپور ماهیان
 بهترین روش برای پرورش ماهیان گرمابی ، پرورش چند گونه ایست.چون دراین روش از تمامی سطوح غذایی موجود در استخر استفاده می شود و هیچ کدام از سطوح غذایی داخل استخر بلا استفاده نمی ماند .
تناسب گونه ها درصورتیکه مثلاً 200 قطعه باشند:
قطعه كپورعلفخوار(آمور) 160=80% × 200
قطعه كپور 30 =15% × 200
قطعه كپور سرگنده 10=5% × 0 20
چند قطعه نیز ماهی فیتوفاگ می ریزند که نیاز به تغذیه دستی نداشته و از تولیدات طبیعی استخر استفاده می كند.
تغذیه ماهیان گرمابی
ماهی کپور پرورشی همه چیز خوار و به طور کلی کفزی خوارمی باشد.در سال اول پرورش (بهار و تابستان) از پلانكتونهای جانوری تغذیه می نمایند ولی به تدریج به تغذیه جانوران کفزی می پردازد غذای طبیعی این ماهی لارو حشرات ، نرم تنان کفزی و در اواخرسال دوم پرورش (پائیز) مقداری غذای گیاهی نیز مصرف مینمایند.
این ماهی از غذای دستی شامل سبوسها ، غلات و کنجاله ها نیز به آسانی استقبال میکند
 - کپور نقره ای بطور کلی از پلانگتونهای گیاهی (گیاهان میکروسکپی) تغذیه می نماید . در بدو امر از پلانكتونهای جانوری نیز تغذیه میکند .
جایگاه اصلی این ماهی در سیبری و چین (رودخانه آمور) می باشد ولی بدلیل رشد سریع، زندگی گله پذیری، امکان تکثیر مصنوعی و کیفیت مطلوب گوشت بعنوان مطلوب ترین ماهی پرورشی جهان معرفی و در تمام جهان تکثیر و پرورش داده میشود.
کپور سرگنده در بدو امر از پلانكتونهای جانوری (جانوران میکروسکپی) تغذیه می نماید و به مرور همراه با پلانكتونهای جانوری درشت از پلانكتونهای گیاهی درشت نیز تغذیه می نماید.
جایگاه اصلی زندگی این ماهی در سیبری و چین (رودخانه آمور) بوده ولی بدلیل کیفیت بسیار مرغوب گوشت ، رشد بسیار سریع، امکان تکثیر مصنوعی و قابلیت گله پذیری در کلیه استخرها و منابع آبی پرورشی جهان گسترده شده است
- ماهی آمور یا سفید پرورشی در بدو امر از پلانکتونهای جانوری و سپس گیاهی و جلبکهای ریسه ای تغذیه کرده و به مرور از گیاهان آلی نیز استفاده می کند .
جایگاه اصلی زندگی این ماهی در سیبری و چین (رودخانه آمور) بوده ولی بدلیل کیفیت بسیار مرغوب گوشت ، رشد بسیار سریع و امکان علوفه زدایی کانالها و رودخانه ها بصورت بیو لوژیک در تمامی جهان پخش و انتشار یافته است
استخرهای پرورش متراکم کپورماهیان
●حوضچه های پرورش یا استخر خاکی بچه ماهی نورس
● واحد تولید بچه ماهی انگشت قد
● واحد تولید ماهی پرواری
●پرورش مولدی و ماهی هایی که هیپوفیزشان بکار رود
سایر اقدامات در پرورش کپور ماهیان
● تامین اكسیژن آب استخر
● اقدامات کوددهی و بارورسازی استخرها
● حذف ماهیان هرز احتمالی و پیشگیری از ورود آنها
● رعایت نکات بهداشتی در همه زمینه ها
خصوصیات فیزیكو شیمیائی آب
● درجه حرارت بین 32-18 درجه سانتیگراد باشد كه 28-22 درجه سانتیگراد مناسبترین است .
● PH بین 2/8 –8/6 باشد .
● اكسیژن بین 8-6 میلی‌گرم در لیتر باشد .
● دی‌اكسید كربن نباید زیاد باشد ، حداكثر 5 میلی گرم در لیتر
● آهن وكلر نباید از یك میلی گرم در لیتر بیشتر باشد .
میزان شوری حدود 3 گرم در هزار خوب است

.::دستور العمل مولد سازي ميگو::.

مراحل احداث وآماده سازي محل نگهداري وذخيره سازي پيش مولدين :

●  آماده سازي استخرهاي مولدسازي همانند استخرهاي خاكي پرورش ميگو شامل خشك كردن، حذف خاك سياه، ضدعفوني، آهك پاشي، شخم زني و ...
●   پوشش دار و محصورکردن استخرهاي خاكي مولدسازي به منظور  جلوگيري از ورود ناقلين احتمالي عوامل بيماري زا نظير خرچنگ ها و....  به درون استخرهاي پرورش مولدين.
● نگهداري عمق آب استخرهاي مولدسازي حداقل در حدود يك متر.
●  در نظر گرفتن مساحت استخرهاي خاكي مولدسازي در حدود 500 تا 1000 متر مربع (ضروري است در ابعاد استخرها نسبت تقريبي  1:3 (نسبت طول به عرض) لحاظ  شود).
●  در نظر گرفتن محل احداث استخرهاي مولدسازي در حداكثر فاصله ممكن با سایرمجتمع هاي پرورش ميگو.
●  طراحي استخر ذخيره آب مولدسازي با حدود نصف حجم استخر مولدسازي (قوام پور،1389).

آماده سازي ومديريت آب :

●  طراحي سيستم آبگيري استخرهاي مولدسازي به نوعي كه از ورود سخت پوستان وحشي و ساير ناقلين عوامل بيماري زا جلوگيري شود.
● اقدام نسبت به شكوفايي پلانكتوني مطلوب استخرها قبل از ذخيره سازي پيش مولدين.
● آبگيري استخرهاي مولدسازي با فيلترهاي دو لايه با اندازه چشمه 0.5 تا 1 ميلي متر و در صورت امكان،عبور تمام آب مورد استفاده از فيلتر شني مناسب.
● حفظ دماي آب استخرهاي مولدسازي در حدود حداقل 26 درجه سانتي گراد در كل دوره پرورش.
● تعويض آب روزانه استخرهاي گلخانه مولدسازي در حدود 5 تا 10 درصد با توجه به شرايط منطقه اي ، شرايط آب موجود در استخر پرورشي از نظر فاكتورهاي فيزيكي و شيميايي ، بيولوژي ميگوو امكانات تاسيسات مولدسازي (قوام پور،1389).
ايمني زيستي مولد سازي :
● كلر زني آب مورد استفاده  با كلر(هيپو كلريت كلسيم و يا سديم ) و با دوز20  تا 30ميلي گرم در ليتر حداقل به مدت 12 ساعت (سپس خنثي نمودن كلر باقي مانده).
● استفاده از وسايل پاشويه  و شستشوي دست ها به منظور ضدعفوني در مدخل ورودي تاسيسات وضدعفوني چكمه، كفش ها و غيره با كلر (آب ژاول) با دوز حداقل 200 تا 400 ميلي گرم در ليتر.
● قراردادن تجهيزات و ادوات مورد استفاده در  استخرهاي خاكي مولدسازي در مخازن ضدعفوني وسايل و تجهيزات، قبل و بعد از استفاده در كارهاي روزانه.  
● رعايت نكات بهداشتي توسط كاركنان نظير استفاده از لباس اختصاصي،چكمه و...
● پرهيز از نگهداري حيوانات اهلي مثل سگ،گربه و...درمركز مولدسازي .
● استفاده از محل هاي خاص براي دفن بهداشتي زباله ها تا از تجمع پرندگان و سايرموجودات  جلوگيري شود.
● پرهيز از انتقال و جابجايي پيش مولد و يا مولدين از استخري به استخر ديگر.
●   جلوگيري از تردد افراد غير مسئول به داخل تاسيسات مولدسازي (قوام پور،1389).

ذخيره سازي پيش مولدين :

●  معرفي پيش مولدين انتخابي به استخرهاي گلخانه بايستي با كمترين تنش (استرس) فيزيكي و شمييايي همراه باشد.
●  ضروري است به ازاي هر متر مربع مساحت استخر مولدسازي حداكثر تعداد 7 قطعه پيش مولد و با نسبت جنسي 1: 1(ماده به نر) ذخيره سازي و پرورش داده شود. 
فرآيند جمع آوري ،صيد وانتقال پيش مولدين:
●  بهتر است مولدين گونه وانامي، حداقل 30 روز پيش از شروع عمليات تكثير به بخش سالن مولدسازي مركز تكثير منتقل شوند (قوام پور،1389).

زيست سنجي ومراقبت بهداشتي :

● اندازه گيري فاكتورهاي فيزيكي و شيميايي آب نظير دما، pH، اكسيژن محلول به صورت روزانه (صبح و عصر) و همچنين فاكتورهاي آمونياك محلول درآب، نيتريت،آمونيوم ،نيترات و شوري نيز به صورت هفتگي و ثبت و ضبط در فرم هاي خاص و انجام بررسي هاي لازم نسبت به تغييرات آن.
● جمع آوري سريع و ارسال  تلفات احتمالي و يا ميگو هاي تلف شده  در كنار ه هاي استخر و  يا در سيني هاي غذادهي  به آزمايشگاه دامپزشكي جهت انجام تست PCR .
● اقدام به نمونه گيري از پيش مولدين پرورشي جهت انجام آزمايش PCR به صورت دوره اي.
● بازدید كارشناسان مسئول مولدسازي استان از تاسيسات مولدسازي بطور منظم درطول دوره مولدسازي و اقدام به ارزيابي  روند اجرايی.
كليه پساب خروجي مولدسازي بايستي ابتدا در مخازن ترسيب جمع آوري و پس از ضدعفوني با كلر به ميزان بيش از 40 ميلي گرم در ليتر و با زمان نگهداري حداقل يك ساعت  عمل آوري و سپس به سمت استخرهاي خاكي پساب تبخيري كه به همين منظور طراحي گرديده است فرستاده  شود (قوام پور،1389). .
● ضروري است بر اساس جمعيت پيش مولدين ذخيره سازي شده، تعداد مناسب سيني غذادهي در استخرهاي مولدسازي نصب شود(استقرار حداقل يك عد د سيني غذادهي به ازاي هر20متر مربع).

 

● تعداد دفعات غذادهي مولدين به صورت روزانه حداقل 4 وعده و ميزان غذاي كنسانتره مخصوص مولدين مورد استفاده به ميزان 2 تا 3 درصد وزن توده زنده و غذاي تر مورد استفاده به ميزان 10 تا 15 درصد وزن توده زنده به صورت روزانه  محاسبه و غذادهي شوند.
● پيش مولدين  نبايستي با سخت پوستان خام نظير خرچنگ به واسطه حامل و ناقل بودن عوامل بيماري زاي ويروسي تغذيه شوند . در صورت استفاده از آنها ضروري است پس از فرآوري به اندازه كافي پخته شده و سپس به مصرف رسانده شود.همچنين  در صورت استفاده از ساير منابع غذاي تر بايستي موارد ايمني زيستي با دقت مورد توجه قرار گيرد.
●  غذايي نظير ماهي  ها و ساير آبزيان كه از بازار و يا صيادان خريداري  و به عنوان منبع غذايي استفاده مي شود بايستي با قرار دادن آن به مدت چند ثانيه در آب جوش نسبت به رفع آلودگي هاي احتمالي اقدام شود (قوام پور،1389).

هزینه های مولد سازی میگو در ایران
میگوی وانامی برای اولین بار در ایران در استان گلستان ودر شهرستان گمیشان مولد سازی وتکثیر شد.
در فاز اول از سايت 4000 هكتاري ميگوي گميشان پس از صدور مجوز از سوي سازمان محيط زيست براي 400 هكتار، در مرحله اول 70 هكتار از اين اين مزارع آبگيري و به زير كشت ميگوي وانامي برده شد. تعداد 15 ميليون و 700 هزار قطعه لارو ميگوي وانامي در اين مركز رها سازي گرديده است. با توجه به شرايط اقليمي استان گلستان كار پرورش ميگو از خردادماه آغاز شده و به مدت 120 روز به طول مي انجامد. در سايت پرورش ميگوي گميشان 5/5 ميليارد تومان هزينه شده كه شامل هزينه كانال، آب رسان، جاده و برق است و در راستاي پروژه انجام شده و به منظور توسعه اين مركز 20 مركز تكثير و 12 مركز عمل آوري و 2 مركز غذاي آبزيان پيش بيني شده است . اين سايت براي كاهش فشار از ذخاير درياي خزر و ايجاد اشتغال پايدار و قانوني براي صيادان غيرمجاز و بيكاران منطقه نقش مهمي ايفا مي كند.
 در مرداد 88 با انتقال 30 هزار قطعه بچه میگو از بوشهر در مرکز گمیشان فرآیند مولد سازی آغاز شد ودر اواخر مهر ماه پس از جدا سازی میگو با وزن 18تا20 گرم وانتقال به استخرهای گلخانه ادامه یافت که این میگو ها پس از روند غذا دهی به رشد 40 تا 50 گرمی رسیدند.
در اردیبهشت 89 بعد از انتقال 100قطعه نر و100قطعه ماده، پس از یک هفته تغذیه اقدام به قطع پایه چشمی نموده و  چهار روز  بعد پس از مشاهده رسیدگی جنسی ،آنها را جهت تخم ریزی به تانک منتقل کردند که تاکنون 16 مورد تخم ریزی صورت گرفته و 900000 ناپلی ایجاد شده است (قوام پور،1389). 

.:: بعضی از نرماتیوهای مولد سازی قزل آلای رنگین کمان ::.

امروزه تقریبا تمام ماهیان مولد قزل آلای مورد مصرف در کارگاههای صنعتی (تجاری) از گله مولدین نگهداری شده در کارگاه انتخاب می شوند و استفاده از ماهیان وحشی به ندرت انجام می گیرد. اصولاً از میان ماهی های کارگاه،آنهایی را که رشد بهتری داشته و از سلامت و شکل ظاهری بهتر برخوردارند بعنوان ماهیان مولد بر می گزینند. لذا کارگاهها باید از ابتدا آنها را با رعایت بالاترین استانداردها پرورش دهند تا نسل های تولید شده از آنها مطلوب باشند.
یکی از بهترین انواع ماهی شناخته شده که به سهولت در آب شیرین استخرها به حد بلوغ و تخم‌ریزی و بهره‌برداری می‌رسد ماهی قزل آلا است. در استفاده از استخرهای بتونی  لازم است ماهیان قزل‌آلای مولد را از استخر برداشته و با استفاده از دست ، از طریق وارد آوردن فشار بر روی  بدن ماهی تخم کشی صورت گرفته و سپس تخمهای بارور شده استحصال نمود.

انكوباسيون قزل آلا:
انواع مختلفی از انکوباتور جهت هچ کردن تخم قزل آلا وجود دارد که میتوان به نوع کالیفورنیایی و چکه ای اشاره کرد.در برخی کارگاهها مانند احراز زاگرس نیز تدابیر خاصی اجرا می شود. بعنوان مثال سالن انكوباسيون این کارگاه با ساخت 34 حوضچه بتني با ابعاد 1.5 × 7 متر و نيز 16 تراف سنگي با استفاده چند منظور خوابانيدن تخم و پرورش لارو تا 350 ميليگرم و تعويض سيستم آبرساني از لوله به كانال، گنجايش پرورش تا 3 ميليون قطعه لارو و بچه ماهي تا 1 گرم را دارد .
● با شروع كار تكثير كليه تجهيزات سالن، ابزار، ترافها و سيني ها با پرمنگنات و شيرابه آهك ضدعفوني و آماده كار مي شود .                  
● از شروع خوابانيدن تخم در سيني هاي تراف تا شناوري و تغذيه فعال و انتقال به حوضچه پرورش لارو :
1- بعد از نظافت اوليه تخم، حدود 18 تا 20 روز زمان تا چشم زدن تخمك.
2- بعد از زمان چشم زدن تا هيچ كامل حدود 6 تا 8 روز .
3- بعد از هچ شدن تخم حدود 14 روز زمان جهت جذب كيسه زرده لاروها و شناور شدن . 
● آب مورد نياز ترافها از چشمه تامين و براي هرتراف به نسبت حجم كار از 10 تا 15 ليتر در دقيقه استفاده مي شود . اكسيژن آب 8.5 و دماي آب بين 9 در جه تا 12 درجه سانتي گراد متفاوت است . پی اچ آب معادل 8 و ساير فاكتورهاي شيميايي در حد نرمال است .

پرورش ماهیان:

»» بعد از شناوري ، لاروها در تراف مخصوص نگهداري لارو يا حوضچه هاي كوچك بتني رها سازي و با تغذيه شبانه روزي پرورش داده مي شوند .در سالن انكوباسيون بچه ماهي تا وزن 1 گرم نگهداري و براي انتقال به سالن بزرگتري در كارگاه منتقل مي شود . بيومتري بچه ماهيان هر 5 روز يكبار صورت مي گيرد اين عمل جهت كنترل كيفيت غذاي مورد استفاده و نيز تعيين ميزان غذاي مصرفي لاروها و بچه ماهيان و ‌ضريب رشد وابسته به ‌شرايط فيزيكو شيميايي آب و ساير فاكتورهاي موجود میباشد .
»» تراکم رهاسازی ماهی قزل آلا برابر است با دوبرابر طول ماهی بعنوان مثال اگر طول ماهی ۱۰سانتیمتر باشد، تراکم پذیری آن برابر است با بیست کیلوگرم در متر مکعب . 
»» در رابطه با میزان آب نیز حداقل ارتفاع آب حوضچه ها سه برابر طول ماهی است بعنوان مثال:اگر طول ماهی ۱۲سانتیمتر باشد ارتفاع آب حوضچه حداقل  باید ۳۶ سانتیمترباشد.
»» سرعت جریان آب هم یکی از اساسی ترین فاکتورهاست که ضمن تامین اکسیژن موردنیاز، گازهای مضر تولیدی وفضولات ماهی را از محیط زیست ماهی خارج می نماید بنابرین سرعت جریان آب حوضچه ها باید حداقل برابر با طول بدن ماهی باشد بعنوان مثال اگر طول ماهی ۱۰سانتیمتر است سرعت آب در استخر باید ده سانتیمتر در ثانیه باشد البته بستگی به نوع احداث حوضچه ها دارد. 

تغذیه ماهیان قزل آلای مولد:

غذای كنسانتره ماهيان با توجه به اندازه ماهي در اندازه های مختلف وبا تركيبات مختلف ساخته مي شود. 

SFT: غذاي آغازين با ميزان پروتئين بالاتراز (50-45) درصد،براي ماهيان كمتراز 5 گرم
FFT: غذاي رشد باميزان پروتئين متوسط(45-40) درصد ،براي ماهيان 30-5 گرم
GFT: غذاي پرواری با ميزان پروتئين حدود(40-35) درصد ،براي ماهيان 350-30 گرم
BFT: غذای مولدین با ميزان پروتئين(45-40) درصد،براي ماهيان مولد (بيش از 350گرم )

طریقه محاسبه غذا:                                                                                         
درصد غذادهی× بیوماس ماهی= میزان کل غذا                          
● بیوماس ماهی از ضرب تعداد ماهی بر متوسط وزن ماهیان بدست می آید.      
● درصد غذادهی با توجه به سایز ماهی ودمای آب وبراساس جدول غذادهی بدست می آید.
● اندازه قطر پلت غذا برابر یک پنجاهم طول ماهی است و مقدار غذا براساس طول (درصدی از طول بدن) یا وزن ماهی بین هشت در صد تا یک درصد وزن بدن ماهی ودفعات غذا دهی را هم از بیست بار تا یکبار در شبانه روز در نظر می گیرند. هرچه ماهی بزرگتر، دفعات کمتر.

نکات بهداشتی در ماهیان مولد
ماهیان مولد، سازنده نسل بعدی برای پرورش یا بازسازی ذخایر آبزیان می باشد بنابراین اگرمولدی از لحاظ بهداشتی سالم نباشند نسل به وجود آمده از آنها نیز دچار مشکل خواهد بود . ازطرفی با هزینه های گزافی که صرف مولد سازی می شود ، برای نگهداری از مولدین باید تدابیر لازم در نظر گرفته شود تا از هر گونه آسیب واسترس که در نهایت منجربه مرگ یا ازدست رفتن آنها می شود، جلوگیری شود. بهداشت
مولدین به دو بخش کلی تقسیم می شود: پیشگیری و درمان .
در بخش پیشگیری در مورد اموری بحث می شود که ممکن است باعث ایجاد شوک واسترس در ماهیا ن و یا ایجاد بیماری ودر نهایت آسیب به آنهاشود و در بحث درمان راههای جبران خسارت ناشی از استرس و بیماری بر روی ماهی و بهبود شرایط  نا مناسب مد نظر است.
جدا سازی نر و ماده در هفته های آخر نزدیک به تولید مثل از اهمیت ویژه ای برخوردار است درغیراینصورت ممکن است  درهفته های آخر گاهی برخورد های فیزیکی شدید بین مولد ین نر صورت گیرد که ممکن است منجر به آسیب شدید وزخمی شدن بدن مولدین گردد.
بهتر است از آبشش ها، باله ها و سطح پوست مولد، هر از گاهی لام مرطوب تهیه و هر گونه آلودگی زیر میکرسکوپ بررسی شود.

::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::

منابع مورد استفاده توسط گردآوردندگان این مطلب:

- تاکون، آلبرت جی. 1384. غذا و تغذیه ماهی و میگوی پرورشی. مدیریت اطلاعات موسسه تحقیقات شیلات ایران. تهران، 169ص.
2- عمادی، حسین. 1386. تکثیر مصنوعی و پرورش ماهی های گرم آبی. انتشارات علمی آبزیان. تهران، 298ص.
 3- کیوان، امین. 1381. مقدمه ای بر پرورش ماهیان خاویاری. انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی. لاهیجان، 270ص.
4- مومن نیا ، مهدی. 1389. مديريت پرورش ماهي در شاليزار. معاونت تكثير و پرورش آبزيان شيلات ايران. تهران، 13ص مقاله.
5- قوام پور، علی. 1389. عوامل مؤثر بر موفقیت در پرورش میگوی لیتوپنئوس وانامی. Aquaculture Asia شماره ژانویه/مارس 2011 .
6- سایت آبزی پروری www.aqua.blogfa.com 
7- مجتمع تكثير و پرورش ماهي قزل آلای احراز زاگرس www.azagros.com
8- اتاق تعاون مرکزی جمهوری اسلامی پارس بیولوژی.
9- پایگاه خبری علوم دامی http://farmna.ir                                                   

 


+ 1
+ 0

نظرات  

 
0 #1 سعید عجمی 1393-06-06 16:35
مطلب بسیار خوبی بود. با تشکر
نقل قول
 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه سازی

بیشتر بدانیم

گاو کوسه (Carcharhinus leucas) تنها کوسه ماهی ایران و جهان است که می تواند مدت طولانی در آب شیرین نظیر رود کارون زندگی کند.